گفتگو اخبار مقاله ها کتاب ها

 

 گزارش سخنرانی صادق زیباکلام در پارلمان بریتانیا: گام‌های کوچک برای اصلاحات سیاسی
 اربعین را سیاسی نکنیم
 مردم سالاری دینی در ایران و مردم سالاری لیبرال در آمریکا
 جريان آمريكاستيز از پيروزي ترامپ خوشحال است.
 کارنامه ناموفق نظامیان در اقتصاد
 پاسخ به صادق زيبا‌كلام: از يك «ليبرال» بعيد است!
 پاسخي به «پاسخ صادق زيباكلام»
 توجيهات آقاي زيباكلام!
 آیا بهتر نیست صادق زیباکلام به استخدام وزارت خارجه آمریکا یا صدای آمریکا در بیاید؟
 مدل تهران- ‌‌لندن قابلیت اجرا در مورد عربستان ندارد
 خطر نفوذ در دعوت انگلیسی‌ها از همکلام خود!
 دعوت پارلمان انگلیس از صادق زیباکلام
 

 

 

تاریخ انتشار : 1395/07/08

مدل تهران- ‌‌لندن قابلیت اجرا در مورد عربستان ندارد

 هفته نامه تجارت فردا

26 شهریور 1395، شماره 193

 

 هشت آذرماه سال ۱۳۹۰ بود که عده‌ای افراد تندرو از دیوار سفارت انگلستان بالا رفته و خسارتی به سفارت وارد کردند. باور این‌ها این بود که انقلابی دیگر رقم خورده است. به دنبال این اتفاق رابطه تهران-‌لندن قطع شد و سفرا به کشورشان بازگشتند. پنج سال لازم بود تا بار دیگر یخ‌های موجود بین دو کشور آب شده و رابطه از سر گرفته شود و دو کشور سفیر مبادله کنند. به‌موازات بهبود رابطه تهران و لندن این ارزیابی از سوی برخی کارشناسان مطرح شد که بهره‌گیری از مدل بهبود رابطه تهران و لندن بتواند در بهبود رابطه تهران-‌ریاض هم مؤثر باشد و این دو کشور را آشتی دهد. به‌هرحال رابطه خصمانه ایران و عربستان به سود دو کشور نیست و زیان اقتصادی بزرگی را به دو کشور وارد کرده است. البته بسیاری بر این باورند که کلاف هزار گره رابطه ایران و عربستان به این سرعت قابلیت بازگشایی ندارد. صادق زیباکلام استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران هم تقریباً چنین دیدگاهی دارد و در این مورد گفت‌وگویی انجام داده و بر این باور است که رقابت‌های دو کشور، حل این مشکل را بسیار سخت کرده است...

چندی پیش شاهد این بودیم که اختلاف قدیمی بین ایران و انگلستان به پایان رسید و دو کشور سفیر مبادله کردند. به‌موازات انجام این اقدام مشاهده می‌شود که رابطه خصمانه بین ایران و عربستان همچنان ادامه دارد. به نظر شما امکان دارد که بتوان این مدل را در مورد رابطه ایران و عربستان هم اجرایی کرد و این رابطه غیردوستانه به پایان برسد؟

نه. زمانی که بین ایران و انگلستان سفیر مبادله شد، این سؤال برای بسیاری از افراد مطرح شد که آیا امکان دارد که مدل استفاده‌شده در مورد عربستان و ایران هم به کار گرفته شود. اساساً این تصور و فکر که ایران در مورد انگلستان یک فرمول خاصی را به کار گرفته است، نگاه چندان صحیحی نیست.

چرا این ارزیابی را دارید؟ به‌هرحال قفل ایجاد‌شده بر روی رابطه ایران و انگلستان در این مقطع زمانی باز شد؟

 این اتفاق به شکل خیلی معمولی رخ داد و فرمول خاصی برای آن به کار گرفته نشد و آن را باید تداوم اقدامات اخیر دولت دانست. شما این نکته را مدنظر قرار بدهید که در ایران یک جریان غرب‌ستیز وجود دارد که این جریان بیشترین مخالفت و ستیز را با آمریکا در عرصه بین‌المللی دارد. این جریان تحت هر شرایطی قرص و محکم، به دشمنی خود با آمریکا ادامه می‌دهد. این جریان همیشه به آمریکاستیزی چنگ زده و عملاً آمریکاستیزی و دشمنی با آمریکا بخشی از هویت این جریان شده است. به عبارتی اگر شما دشمنی با آمریکا را از این جریان بگیرید، عملاً دچار بحران هویت خواهد شد. به‌هرحال جهان‌بینی و اعلام موجودیت جریان تندرو در حقیقت به‌وسیله آمریکاستیزی و دشمنی با آمریکا معنا پیدا خواهد کرد

حال اگر شما رویکرد آمریکاستیزی را از این جریان بگیرید، اطمینان داشته باشید که دچار مشکل خواهد شد. به همین دلیل است که این جریان اصرار دارد که همچنان مواضع خود را ادامه دهد. اگر مخالفت و ستیز با آمریکا نباشد این افراد دچار مشکل خواهند شد، چون نمی‌دانند که باید چه گفتمانی را انتخاب کرده و به کار بگیرند.

 

مخالفت این جریان برای ایجاد رابطه ایران با انگلستان در داخل این گفتمان معنا پیدا خواهد کرد یا اینکه گفتمان جداگانه‌ای دارد؟

این گفتمان دنباله‌هایی نیز دارد. در مرحله بعد انگلستان قرار می‌گیرد که به‌عنوان دشمن نامیده شده و این جریان همواره بنای مخالفت با انگلستان را نیز داشته است. اگر شما اندکی دقت کنید، متوجه خواهید شد که هرازگاهی این بغض و کینه و نفرت از انگلستان از زبان تندروها بیان می‌شود. این کار دلیل خاصی هم ندارد. آن‌ها بارها کلماتی همچون انگلستان مکار، انگلستان خائن و روباه پیر و... را به کار می‌برند. عامل این اختلاف موجود هم این افراد هستند. واقعیت این است که ایران دشمنی خاصی با انگلستان ندارد. برای من همواره این سؤال مطرح بوده است که ازنظر برقراری رابطه، چه فرقی بین انگلستان و آلمان است؟ چه فرقی بین انگلستان و فرانسه است؟

 

منظورتان این است که دشمنی با انگلستان تداوم راه دشمنی با آمریکاست؟ البته برخی بر این باورند که جنس این دو دشمنی باهم تفاوت زیادی دارد؟

 اگر خواسته باشیم که بگوییم ما با غرب ضدیت داریم بنابراین نیازی نیست که با فرانسه رابطه داشته باشیم یا اینکه لازم نیست با آلمان هم رابطه داشته باشیم. همین‌طور با کشورهای اسکاندیناوی، ژاپن و کانادا‌... نیازی نیست که رابطه داشته باشیم. دشمنی با انگلستان ادامه دشمنی با آمریکاست. در حال حاضر که سفارت انگلستان در ایران به‌صورت رسمی گشایش یافته و سفیر انگلستان پس از سال‌ها به تهران آمده و در خیابان فردوسی ساکن شده است و سفیر ما بعد از سال‌ها در سفارت ایران در لندن مستقر شده است. بهتر است این سؤال پرسیده شود که چه تغییری در روابط بین ایران و انگلستان به وجود آمده است که در این مقطع زمانی سفارت بازگشایی شد؟ پاسخ به این سؤال، این است که هیچ تغییر خاصی به وجود نیامده است. نه دولت انگلیس کار خاصی کرده است و نه دولت ایران اقدام جدیدی انجام داده است. اگر شما از مسئولان جمهوری اسلامی این سؤال را بپرسید که چه اتفاق جدیدی رخ داده است که بار دیگر روابط بین ایران و انگلستان از سر گرفته شده است، بعید است که بتوانند به این سؤال پاسخ بدهند. به‌عبارت‌دیگر این تصور نادرست است که انگلستان کار جدیدی انجام داده است که این کار را دو تا سه ماه پیش انجام نداده بود.

 

پس باورتان این است که در این مسیر تغییر و تحولی در سیاست خارجی ما رخ نداده است که سفارت انگلستان در این مقطع زمانی امکان بازگشایی پیدا کرد و سفیر ردوبدل شد؟

نه، تغییری در سیاست‌های ما رخ نداده است. به‌هرحال نمی‌توان این ارزیابی را داشت که ایران و انگلستان گام‌هایی را برداشتند و موجب شدند تا این ارتباط هرچه زودتر برقرار شود. مهم‌تر اینکه بسیاری این نظریه را دارند که بهتر است این مدل در مورد رابطه بین ایران و عربستان هم اجرایی شود و بار دیگر این دو کشور بتوانند رابطه خوبی با یکدیگر داشته باشند. این نگاه، نگاه درستی نیست. به‌هرحال در مورد انگلستان کار خاصی انجام نشده است؛ یک بغض و کینه‌ای از انگلستان داشتیم که از سوی ما ادامه یافت. به‌هرحال انگلستان به خاطر پیشینه تاریخی، دلخوری گذشته و نزدیکی رابطه آمریکا و انگلستان مورد خشم ما واقع شد. بدتر اینکه این موضوع از سوی ما ادامه یافت تا اینکه درنهایت این مشکل در این مقطع زمانی حل شد.

 

فکر می‌کنید ایجاد رابطه با انگلستان در این مقطع زمانی چه نفعی برای ما داشته باشد. آیا ایجاد این رابطه دیپلماتیک می‌تواند بر روابط ما با سایر کشورهای جهان تأثیر بگذارد یا خیر؟

شما از یکی دو مورد نمی‌توانید غافل شوید. به‌هرحال انگلستان کشور بانفوذی بوده و در بسیاری از مناسبات جهانی تأثیرگذار است. شما این موضوع را مدنظر قرار بدهید که بدون ارتباط خوب با انگلستان، نمی‌توان رابطه خوبی با سایر کشورهای اروپایی داشت. اگر شما با انگلستان دشمن باشید نمی‌توانید با سایر کشورهای جهان رابطه خوبی داشته باشید. شما نمی‌توانید این تصور را داشته باشید که با فرانسه رابطه صمیمانه‌ای دارید اما با انگلستان رابطه خوبی نداشته باشید و دشمن این کشور محسوب شوید. این موضوع محال است. شما نمی‌توانید این تصور را داشته باشید که رابطه شما با فرانسه و آلمان خوب است اما با انگلستان نه. به‌عبارت‌دیگر شما نمی‌توانید انگلستان را حذف کرده و آن را نادیده بگیرید. رابطه خوب با انگلستان بر بسیاری از معادلات منطقه‌ای و جهانی 

تأثیرگذار است.

 

شما در لابه‌لای سخنان خود مرتب به این نکته اشاره کردید که دولت ایران در ایجاد رابطه با انگلستان کار خاصی انجام نداده است. بااین‌حال این موضوع زیاد قابل‌پذیرش نیست. این نکته را نباید فراموش کرد که دولت ایران در این مسیر اقدامات زیادی انجام داده و بستر‌سازی کرده بود و این درست نیست که این موضوع نادیده گرفته شود؟

واقعیت این است که وزارت امور خارجه دولت روحانی برخلاف وزارت امور خارجه دولت احمدی‌نژاد عمل کرد. دولت قبل اصرار داشت که دشمنی خود را با انگلستان بارها مورد تأکید قرار داده و آن را به‌صورت علنی بیان کند. کاری که وزارت امور خارجه دولت روحانی انجام داد این بود که برخلاف سیاست قبل عمل کرد. در حال حاضر نه خود آقای روحانی اصرار دارد که بگوید ما انگلیس‌ستیز هستیم و نه وزارت خارجه چنین اصراری دارد. اتفاقاً دولت روحانی بارها بیان کرده که قصد آشتی با دنیا را دارد. همین سبب شده که راه برای ایجاد رابطه با انگلستان خیلی هموار شود.

 

یعنی امکان دارد که این ارتباط با انگلستان، مسیر ارتباط با عربستان را هموار کند؟

 در ایجاد ارتباط با انگلستان باید این نکته را مدنظر قرار دهید که رابطه با انگلستان روی رابطه با عربستان، کویت، امارات و قطر تأثیرگذار است. شما چه خوشتان بیاید و چه خوشتان نیاید چه دوست داشته باشید و چه دوست نداشته باشید باید این نکته را مدنظر قرار دهید که بنا به دلایل پیچیده و تاریخی شما باید فکر اینکه با انگلستان دشمن باشید و سفارت انگلستان تعطیل باشد و به‌جای آن با فرانسه و آلمان رابطه داشته باشید را از سر بیرون کنید. در برابر باید فکر ایجاد رابطه با کشورهای حوزه خلیج‌فارس همچون عربستان، کویت و امارات را درصورتی‌که با انگلستان رابطه خوبی نداشتید و سفارت عربستان تعطیل است از سر بیرون کنید. داشتن حداقل رابطه باهمسایگان حوزه خلیج‌فارس نیازمند رابطه خوب با انگلستان است. به‌هرحال رابطه تاریخی عمیقی میان انگلستان و عربستان وجود دارد که باید به آن توجه کافی مبذول داشت. همچنین بین انگلستان و دوبی و انگلستان و یمن‌... شما نمی‌توانید رابطه خوبی با این کشورها داشته باشید زمانی که رابطه خوبی با انگلستان ندارید، این کار درواقع نشدنی است. باور من این است که عادی شدن رابطه با انگلستان می‌تواند راه را برای عادی شدن رابطه با عربستان و کویت و همسایگان عرب فراهم کند.

 

شما به تأثیرگذاری رابطه ایران و انگلستان بر ایران و عربستان اشاره کردید. بااین‌حال مشاهده می‌شود که جو بسیار بدی در حال حاضر در مورد عربستان وجود دارد. باوجوداین جو امکان برقراری ارتباط وجود دارد؟ به نظر شما عوامل محیطی در دو کشور چقدر می‌تواند بر بهبود رابطه ایران و عربستان تأثیرگذار باشد؟

در حال حاضر رویکرد دو کشور دوستانه نیست. متأسفانه در حال حاضر رقابت نه‌چندان مطلوبی بین دو کشور وجود دارد. از سوی دیگر ما شاهد این هستیم که رفتار بحرین با شیعیان بر رابطه ایران و بحرین تأثیر گذاشته است. رفتار سعودی‌ها با اقلیت شیعه نیز بر رابطه ایران و عربستان تأثیر دارد. به همین دلیل باید گفت که مساله‌ ایران و عربستان خیلی پیچیده بوده و به این راحتی قابل‌حل نیست. دشمنی ما با آمریکا و انگلستان تأثیر بسیار زیادی روی این رابطه گذاشته است؛ اما درنهایت باید گفت که این منطقه در صورتی روی آرامش را خواهد دید که این وضعیت خصمانه‌ای که در حال حاضر وجود دارد، پایان یابد. از سوی دیگر تشیع و تسنن باید گام‌هایی را در جهت آشتی و قرابت و احترام با یکدیگر بردارند

من متأسفانه نشانه‌ای نمی‌بینم که یکی از این دو کشور شاخه زیتون در دست گرفته باشد و بخواهد شرایط موجود را تغییر بدهد. تا زمانی که بر روی این موارد اصلاحاتی صورت نگرفته و تغییراتی اعمال نشود؛ شما نمی‌توانید انتظار داشته باشید که روند موجود تغییر کند. بهترین راهکار این است که شما در مورد برخی از رویکردهای موجود تجدیدنظر کنید. تنها در این صورت می‌توان اطمینان داشت که فضای موجود اندکی دوستانه‌تر شود و بسیاری از دلخوری‌ها برطرف شود. به‌هرحال در صورت رفع این مشکلات اطمینان داشته باشید که ایران و عربستان رابطه بهتری را تجربه خواهند کرد و در این صورت کشور سود بیشتری خواهد برد.

 

ضرر اقتصادی ناشی از عدم رابطه ایران با عربستان را چطور ارزیابی می‌کنید؟

 به‌هرحال دامنه اختلافات ما با عربستان درنهایت به عراق و سوریه کشیده می‌شود. چه‌بسا امکان داشت که در صورت خوب بودن رابطه ایران و عربستان، وضعیت سوریه به این حالت نمی‌ا‌فتاد و جریانات تندرو مانند داعش قدرت بروز پیدا نمی‌کردند. بدتر اینکه عدم رابطه ایران و عربستان روی قیمت نفت تأثیر گذاشته و آن را از خود متأثر می‌سازد. از سوی دیگر روی نحوه تعامل ایران با کشورهای عربی تأثیر خواهد گذاشت. در این میان تنها اقتصاد، متحمل ضرر و زیان نمی‌شود. این نکته را مدنظر قرار بدهید که ایران از این توانایی برخوردار است که در قالب کمپانی نفتی، دانش خود را در اختیار عربستان قرار بدهد. به‌هرحال توانایی شرکت‌های ایرانی در حال حاضر از شرکت مالزیایی به‌مراتب بیشتر است؛ اما باوجود رابطه نه‌چندان مطلوب، این کار امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل باور من این است که کشور هزینه زیادی را بابت عدم رابطه با عربستان پرداخته است و این وضعیت همچنان ادامه دارد. این در حالی است که درزمینهٔ راه‌سازی، راه‌آهن، درزمینهٔ مخابرات و پتروشیمی این امکان وجود دارد که این شرکت‌ها در کشورهای عربی فعالیت خود را ادامه دهند.

 

بسیاری از کارشناسان بر این باورند که دلیل ضعیف عمل کردن وزارت امور خارجه در توسعه روابط منطقه‌ای این است که دولت در این مورد استراتژی ندارد و اولویت دولت توسعه رابطه با کشورهای اروپایی است. شما این ارزیابی را قبول دارید؟

من این ارزیابی را قبول دارم، البته در این مورد یک اختلاف دیدگاه بین من و شما وجود دارد. واقعیت این است که در این مسیر دست دولت اندکی بسته است. به‌هرحال حوادثی مثل حمله به سفارت عربستان ایجاد رابطه با عربستان را دشوار می‌کند. به همین دلیل نمی‌توان از وزارت امور خارجه انتظار زیادی داشت تا بتواند رابطه برقرار کند. وزارت امور خارجه، ماه‌ها می‌تواند فعالیت کند تا گام‌هایی را برای بهبود رابطه با عربستان بردارد. درست در شرایطی که امکان بهبود رابطه وجود دارد شما مشاهده می‌کنید که موضع‌گیری‌های تند صورت گرفته و موجب می‌شود که تمام این زحمات به هدر برود. در این وضعیت هرچه که وزارت امور خارجه و آقای ظریف رشته است، پنبه می‌شود. به نظر می‌رسد که هماهنگی لازم به‌منظور ایجاد رابطه با کشورهای همسایه وجود ندارد. دولت آقای روحانی تمایل دارد که روابط ایران با منطقه بهبود پیدا کند اما بسیاری دیگر تمایلی به این کار ندارند. به همین دلیل کشور تاکنون نتوانسته در این مورد دستاورد خوبی داشته باشد

 

ارسال نظر :  
نام :
پست الکترونیک :
نظر :

 

 

تمامی حقوق مادی و معنوی وب سایت متعلق به دکتر زیبا کلام می باشد . طراح سایت : شرکت ایران طراح